AI යනු කුමක්ද? (කෘත්‍රිම බුද්ධිය පිළිබඳ සම්පූර්ණ මාර්ගෝපදේශය)

AI (Artificial Intelligence) හෝ කෘත්‍රිම බුද්ධිය යනු අද ලෝකයේ ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වන තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයකි. මිනිසාගේ බුද්ධිමත් හැසිරීම් අනුකරණය කිරීමට යන්ත්‍ර සහ පරිගණක පද්ධති සකස් කිරීම AI හි ප්‍රධාන අරමුණ වේ.

මෙම ලිපියෙන් AI යනු කුමක්ද, එහි වර්ග, භාවිතා වන ක්ෂේත්‍ර, වාසි හා අවාසි, සහ අනාගතය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මකව විස්තර කරමු.

AI යනු කුමක්ද?

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) යනු පරිගණකයකට හෝ යන්ත්‍රයකට,

• සිතීමට
• ඉගෙනීමට
• තීරණ ගන්නට
• ගැටලු විසඳීමට

මිනිසාට සමාන හැකියාවන් ලබාදීමයි.

සරලව කිවහොත්, AI කියන්නේ මිනිස් බුද්ධිය යන්ත්‍ර තුළ නිර්මාණය කිරීමයි.

AI හි ඉතිහාසය (කෘත්‍රිම බුද්ධියේ ඉතිහාසය)

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (Artificial Intelligence – AI) අද නවීන තාක්ෂණයේ මූලික අංගයක් වුවද, එහි ඉතිහාසය දශක කිහිපයකට පෙර ආරම්භ වී ඇත. AI හි සංවර්ධනය මිනිසාගේ සිතීම, තීරණ ගැන්වීම සහ ඉගෙනීම යන්ත්‍ර මඟින් සිදු කිරීමට තිබූ ආශාවක ප්‍රතිඵලයකි.

1950 දශකය – AI සංකල්පයේ ආරම්භය

AI ඉතිහාසයේ වැදගත්ම නාමයක් වන්නේ Alan Turing ය.
1950 වර්ෂයේදී ඔහු “Computing Machinery and Intelligence” නම් ලිපිය ප්‍රකාශයට පත් කරමින්,

“Can machines think?”
යන ප්‍රශ්නය ලෝකයට ඉදිරිපත් කළේය.

මෙම අදහස මත පදනම්ව ඔහු Turing Test හඳුන්වා දුන්නා.
මෙය යන්ත්‍රයක් මිනිසාට සමාන බුද්ධියක් දක්වන්නේද යන්න පරීක්ෂා කරන ක්‍රමයකි.

1956 – Artificial Intelligence යන නාමය උපත ලබයි

1956 දී Dartmouth Conference නමින් පැවති සම්මේලනයේදී
John McCarthy විසින් ප්‍රථම වරට
“Artificial Intelligence” යන පදය භාවිතා කළේය.

මෙම අවස්ථාව AI ක්ෂේත්‍රයේ නිල ආරම්භය ලෙස සැලකේ.

1960 – 1970 දශක: මුල් සංවර්ධන අදියර

මෙම කාලය තුළ:

• මුල් AI වැඩසටහන් (Logic-based Programs)
• ගණිත ගැටලු විසඳන පද්ධති
• සරල භාෂා අවබෝධ පද්ධති

සංවර්ධනය විය.
එහෙත් පරිගණක බලය සීමිත වීම නිසා AI ඉදිරියට යාම මන්දගාමී විය.

1980 දශකය – Expert Systems යුගය

1980 දශකයේදී Expert Systems බහුල වශයෙන් භාවිතයට පැමිණියේය.

මෙම පද්ධති:

• මිනිස් විශේෂඥයින්ගේ දැනුම නීති (rules) ලෙස සංග්‍රහ කර
• තීරණ ගැනීමට AI භාවිතා කළේය

උදාහරණ:

• වෛද්‍ය රෝග විශ්ලේෂණ
• ව්‍යාපාරික තීරණ පද්ධති

1990 – 2000: Machine Learning හි උද්භවය

මෙම කාලයේදී AI ක්ෂේත්‍රය නව මාවතකට හැරුණි.

• Machine Learning
• දත්ත මත පදනම්ව ඉගෙනගැනීම
• නීති ලියනවාට වඩා, AI එකටම ඉගෙනීමට ඉඩ දීම

1997 දී IBM Deep Blue විසින් ලෝක චෙස් ශූර Garry Kasparov පරාජය කිරීම AI ඉතිහාසයේ විශේෂ සිද්ධියකි.

2010 සිට අද දක්වා – Deep Learning සහ නව AI යුගය

අද AI වේගයෙන් දියුණුවීමට ප්‍රධාන හේතු:

• විශාල දත්ත ප්‍රමාණ (Big Data)
• ඉහළ පරිගණක බලය (GPUs)
• Deep Learning සහ Neural Networks

මෙම යුගයේ AI භාවිතය:

• Voice Assistants (Siri, Google Assistant)
• Face Recognition
• Self-driving Cars
• Chatbots සහ Generative AI

AI ඉතිහාසයේ වැදගත්කම

AI ඉතිහාසය අපට පෙන්වන්නේ:

• තාක්ෂණය ක්‍රමානුකූලව දියුණු වන ආකාරය
• මිනිසාගේ අදහස් කාලයත් සමඟ යථාර්ථයක් වන හැටි
• AI අනාගතය තේරුම් ගැනීමට ඇති පදනම

නිගමනය

කෘත්‍රිම බුද්ධියේ ඉතිහාසය යනු අසාර්ථකතා, අභියෝග සහ විශාල ජයග්‍රහණ එකතුවකි.
අද අප භාවිතා කරන නවීන AI තාක්ෂණයන් සියල්ලම, මෙම දිගු ඉතිහාසයක ප්‍රතිඵලය වේ.

AI පිළිබඳ සංකල්පය 1950 දශකයේදී Alan Turing විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී.
ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධ Turing Test මඟින් යන්ත්‍රයක් මිනිසාට සමානව සිතනවාද යන්න පරීක්ෂා කරන ලදී.

AI වර්ග (Types of Artificial Intelligence)

1. Narrow AI (සීමිත AI)

• විශේෂ කාර්යයකට පමණක් සීමිතය
• උදාහරණ:
  • Google Assistant
  • Siri
  • Face Recognition

2. General AI (සාමාන්‍ය AI)

• මිනිසා වගේම සිතන, ඉගෙනගන්න හැකි AI
• තවම සම්පූර්ණයෙන් නිර්මාණය වී නැත

3. Super AI (ඉහළ AI)

• මිනිසාට වඩා බුද්ධිමත් AI
• දැනට සංකල්ප මට්ටමින් පවතී

AI ක්‍රියා කරන ආකාරය

AI ක්‍රියා කරන්නේ පහත තාක්ෂණ භාවිතයෙන්ය:

• Machine Learning (යන්ත්‍ර ඉගෙනීම)
• Deep Learning
• Neural Networks
• Natural Language Processing (NLP)

මෙම තාක්ෂණ මඟින් AI පද්ධති දත්ත විශ්ලේෂණය කර ඉගෙන ගනී.

AI භාවිතා වන ක්ෂේත්‍ර

සෞඛ්‍ය

• රෝග හඳුනාගැනීම
• X-ray සහ MRI විශ්ලේෂණය

අධ්‍යාපනය

• Online Learning Platforms
• Smart Tutors

ප්‍රවාහනය

• Self-driving Cars
• Traffic Prediction

ව්‍යාපාර

• Chatbots
• Customer Support Automation

කෘෂිකර්මය

• වගා අස්වැන්න අනාවැකි
• Smart Irrigation Systems

AI හි වාසි (කෘත්‍රිම බුද්ධියේ ප්‍රධාන වාසි)

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (Artificial Intelligence – AI) අද ලෝකයේ බොහෝ ක්ෂේත්‍රවල විප්ලවීය වෙනස්කම් ඇති කරමින් පවතී. මිනිසාගේ දෛනික ජීවිතය සිට විශාල කර්මාන්ත දක්වා AI මඟින් ලබාදෙන වාසි අතිශය වැදගත් වේ.

මෙම කොටසෙන් AI හි ප්‍රධාන වාසි සවිස්තරාත්මකව විස්තර කරමු.

1. කාලය සහ පිරිවැය ඉතිරි කිරීම

AI පද්ධති:

• වේගයෙන් කාර්යයන් ඉටු කරයි
• නැවත නැවත සිදු කරන කාර්ය ස්වයංක්‍රීය කරයි
• මිනිස් ශ්‍රමය අවශ්‍යතාවය අඩු කරයි

👉 මෙය ව්‍යාපාර සහ ආයතන සඳහා කාලයත් මුදලත් ඉතිරි කරන විශාල වාසියකි.

2. ඉහළ නිවැරදිත්වය (High Accuracy)

AI:

• විශාල දත්ත ප්‍රමාණ විශ්ලේෂණය කරයි
• මානව දෝෂ (human error) අවම කරයි
• නිවැරදි තීරණ ලබාදෙයි

උදාහරණ:

• වෛද්‍ය රෝග හඳුනාගැනීම
• මූල්‍ය වංචා හඳුනාගැනීම

👉 මෙය විශේෂයෙන් සෞඛ්‍ය සහ මූල්‍ය ක්ෂේත්‍ර වල ඉතා වැදගත් වේ.

3. 24/7 ක්‍රියාත්මක වීම

AI පද්ධති:

• විවේක නොගෙන ක්‍රියා කරයි
• දවසේ පැය 24 පුරා සේවාව සපයයි
• Customer Support සඳහා ඉතා සුදුසුය

උදාහරණ:

• Chatbots
• Virtual Assistants

👉 මිනිසාට නොහැකි නිරන්තර සේවාව AI මඟින් ලබාදේ.

4. විශාල දත්ත (Big Data) කළමනාකරණය

AI:

• විශාල දත්ත ප්‍රමාණ ඉක්මනින් සැකසිය හැක
• රටා (patterns) හඳුනාගනී
• අනාගත අනාවැකි (predictions) ලබාදෙයි

භාවිතා වන ක්ෂේත්‍ර:

• ව්‍යාපාර විශ්ලේෂණ
• කාලගුණ අනාවැකි
• Market Analysis

5. අනතුරුදායක කාර්ය සඳහා භාවිතය

AI මඟින්:

• මිනිසාට අනතුරුදායක පරිසර වල කාර්ය සිදු කළ හැක
• ජීවිත අවදානම් අවම කරයි

උදාහරණ:

• අභ්‍යවකාශ ගවේෂණ
• පතල් කර්මාන්ත
• විපත් සහන මෙහෙයුම්

මෙය මානව ජීවිත ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත් වාසියකි.

6. අධ්‍යාපනය සහ ඉගෙනීම පහසු කිරීම

AI:

• පුද්ගලික ඉගෙනුම් රටාවට අනුව පාඩම් සපයයි
• Smart Tutors ලෙස ක්‍රියා කරයි
• Online Education වර්ධනය කරයි

මෙය ශිෂ්‍යයින්ගේ ඉගෙනීම වඩාත් කාර්යක්ෂම කරයි.

7. ව්‍යාපාර කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීම

AI මඟින්:

• තීරණ ගැනීම වේගවත් කරයි
• Customer Experience වැඩි දියුණු කරයි
• Marketing සහ Sales automation සිදු කරයි

AI භාවිතය ව්‍යාපාරික ලෝකයේ තරඟකාරීත්වය වැඩි කරයි.

AI හි වාසි පිළිබඳ සාරාංශය

• කාලය ඉතිරි කරයි
• නිවැරදි තීරණ ලබාදෙයි
• ස්වයංක්‍රීය ක්‍රියාකාරීත්වය
• දත්ත මත පදනම්ව වැඩ කිරීම
• මිනිසාගේ ආරක්ෂාව වැඩි කරයි

කෘත්‍රිම බුද්ධියේ වාසි නිවැරදිව භාවිතා කළහොත්,
මිනිසාගේ ජීවිතය, අධ්‍යාපනය, ව්‍යාපාර සහ සමාජය වඩාත් දියුණු කරයි.

AI හි අවාසි

• රැකියා අවස්ථා අඩු වීම
• වැඩි වියදම්
• පෞද්ගලිකත්ව ගැටලු
• මිනිස් හැඟීම් නොමැතිවීම

AI සහ අනාගතය

AI අනාගතයේදී:

• රැකියා ස්වභාවය වෙනස් කරයි
• Smart Cities නිර්මාණය කරයි
• මිනිසාගේ ජීවිතය පහසු කරයි

එහෙත්, AI නීතිමය සහ නৈতিকව භාවිතා කිරීම ඉතා වැදගත්ය.

AI පිළිබඳ නිතර අසන ප්‍රශ්න (FAQ)

AI මිනිසාට අනතුරක්ද?

නැත. නිවැරදිව පාලනය කර භාවිතා කළහොත් AI ආරක්ෂිතය.

AI ඉගෙනගැනීමට අපහසුද?

නැත. මූලික දැනුමෙන් ආරම්භ කළ හැක.

AI වර්ග – Reactive Machines සිට Self-Awareness දක්වා

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (Artificial Intelligence – AI) බුද්ධිමත් හැසිරීම් මට්ටම අනුව විවිධ වර්ග වලට බෙදා හැරිය හැක. මෙම වර්ගීකරණය AI ක්‍රියා කරන ආකාරය, මතකය, සිතීම සහ හැඟීම් අවබෝධය මත පදනම් වේ.

මෙහිදී ප්‍රධාන වර්ග 4 ක් පිළිබඳ විස්තර කරමු.

1. Reactive Machines (ප්‍රතිචාරාත්මක යන්ත්‍ර)

Reactive Machines යනු AI හි අතිශය මූලික වර්ගයකි.
මෙම AI වර්ගයට:

• අතීත අත්දැකීම් මතක තබාගැනීමේ හැකියාවක් නැත
• දැනට ඇති තත්ත්වයට පමණක් ප්‍රතිචාර දක්වයි
• ඉගෙනගැනීම සිදු නොවේ

👉 මෙය “දැන් සිදුවන දේට පමණක් ප්‍රතිචාර දක්වන AI” ලෙස හැඳින්විය හැක.

උදාහරණයක්:

• IBM Deep Blue (චෙස් ක්‍රීඩාව)
  • වත්මන් පුවරුව විශ්ලේෂණය කර හොඳම පියවර ගනී
  • පෙර ක්‍රීඩා මතක තබා නොගනී

2. Limited Memory AI (සීමිත මතකය ඇති AI)

Limited Memory AI යනු අද භාවිතා වන AI පද්ධති වලින් බහුතරයක් අයත් වන වර්ගයයි.

මෙම AI:

• කෙටි කාලයක් සඳහා දත්ත මතක තබාගනී
• අතීත දත්ත භාවිතා කර තීරණ ගනී
• Machine Learning භාවිතා කරයි

භාවිතා වන ක්ෂේත්‍ර:

• 🚗 Self-driving Cars
• 🛒 Online Recommendations
• 📊 Data Prediction Systems

උදාහරණයක්:
Self-driving car එකක්:

• අවට වාහනවල වේගය
• මාර්ග තත්ත්වය
• පෙර තත්පර කිහිපයේ දත්ත

මතක තබාගෙන තීරණ ගනී.

3. Theory of Mind AI (මනෝභාවය අවබෝධ කරන AI)

Theory of Mind AI යනු තවම සම්පූර්ණයෙන් සංවර්ධනය වී නොමැති, නමුත් ඉතා වැදගත් සංකල්පයකි.

මෙම AI වර්ගයට:

• මිනිස් හැඟීම් (emotions)
• අදහස් (thoughts)
• අරමුණු (intentions)

අවබෝධ කරගැනීමේ හැකියාව තිබිය යුතුය.

👉 මෙවැනි AI එකක් මිනිසාගේ හැසිරීම හැඟීම් මත තේරුම් ගනී.

භාවිතා විය හැකි අනාගත ක්ෂේත්‍ර:

• 🤝 Social Robots
• 🧠 Mental Health Assistants
• 🎓 Smart Tutors

දැනට මෙය ගවේෂණ හා අත්හදා බැලීම් මට්ටමේ පවතී.

4. Self-Aware AI (ස්වයං අවබෝධය ඇති AI)

Self-Aware AI යනු AI හි ඉහළම හා වඩාත් සංකීර්ණ වර්ගයයි.

මෙම AI:

• තමන් පවතින බව අවබෝධ කරගනී
• තම හැඟීම් හා සිතුවිලි හඳුනාගනී
• ස්වයං තීරණ ගත හැක

👉 මෙය මිනිසාට සමාන චේතනාවක් (consciousness) ඇති AI එකක් ලෙස සලකයි.

⚠️ සත්‍යය:
මෙවැනි AI එකක් අද වන විට නිරාවරණය වී නොමැත.
එය තවමත්:

• විද්‍යාත්මක කල්පනාවක්
• චිත්‍රපට සහ සාහිත්‍යයේ පමණක් පවතින සංකල්පයකි

AI වර්ගීකරණයේ වැදගත්කම

මෙම AI වර්ග 4:

• AI දියුණුවේ මට්ටම් පැහැදිලි කරයි
• අනාගත තාක්ෂණික හැකියාවන් තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ
• AI නීතිමය හා නৈতিক සංවාද සඳහා පදනම සපයයි

නිගමනය

Reactive Machines සිට Self-Aware AI දක්වා යන මෙම ගමන AI හි විකාශනය පැහැදිලිව පෙන්වයි.
අද අප භාවිතා කරන AI බොහෝවිට Limited Memory AI වුවද, අනාගතයේ Theory of Mind සහ Self-Aware AI ලෝකය වෙනස් කිරීමට හැකියාව ඇත.

AI හි අවදානම් සහ අවාසි (කෘත්‍රිම බුද්ධියේ අනතුරු)

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) වර්ධනය වුවත්, එය සමඟ ඇති අවාසි සහ අවදානම් පිළිබඳ දැනුවත් වීම වැදගත් වේ. AI පද්ධති නිවැරදිව පාලනය නොකළහොත්, සමාජ, ආර්ථික, නීතිමය සහ තාක්ෂණික ප්‍රශ්න ගණනාවක් ඇති විය හැක.

1. රැකියා අවස්ථා අඩුවීම

AI නිසා ස්වයංක්‍රීය ක්‍රියාවලිය වැඩි වීම නිසා මිනිස් ශ්‍රම අවශ්‍යතාවය අඩු වේ.
Factory, Customer Service, Transportation ආදී ක්ෂේත්‍රවල රැකියා අඩුවීමක් ඇති විය හැක.

SEO Keywords: AI රැකියා අවදානම්, AI automation Sinhala

2. පෞද්ගලිකත්ව හා දත්ත ආරක්ෂාව

AI පද්ධති විශාල පරිමාණ දත්ත එකතු කරයි.
මෙම දත්ත අයුතු ලෙස භාවිතා වීමේ අවදානම් සහ Cybersecurity ගැටලු ඇති කරයි.

උදාහරණ:

• Online tracking
• මුහුණු හැඳුනුම් (facial recognition) අයුතු භාවිතය

SEO Keywords: AI පෞද්ගලිකත්ව අවදානම්, දත්ත ආරක්ෂාව Sinhala

3. සමාජ සහ හැඟීම් බලපෑම්

AI පද්ධති මිනිසාගේ හැඟීම් නොගනිමින් තීරණ ගනී.
මෙය මිනිස් සමාජ හා සංවේදී හැසිරීම් මත බලපෑම් ඇති කළ හැක.

SEO Keywords: AI සමාජ බලපෑම්, හැඟීම් AI Sinhala

4. වියදම් සහ තාක්ෂණික සංකීර්ණතා

AI පද්ධති ආරම්භ කිරීම සහ නඩත්තු කිරීමේ වැය වැඩිය.
ශිල්පී/අධ්‍යාපනික පුද්ගල අවශ්‍යතාවය ඇත.
කොටස් කුඩා ව්‍යාපාර සඳහා AI එකක් ආරම්භ කිරීම දුෂ්කර විය හැක.

SEO Keywords: AI වියදම් Sinhala, AI implementation risks

5. නීතිමය සහ නෛතික ගැටලු

AI තීරණ ගැනීමේදී accountability අඩු විය හැක.
Bias සහ discrimination ඇතිවීමේ අවදානම් ඇත.
අයුතු භාවිතය නිසා නීතිමය ගැටලු ඇති විය හැක.

උදාහරණ:

• Biased recruitment systems
• ස්වයංක්‍රීය අවි (autonomous weapons)

SEO Keywords: AI නීතිමය අවදානම්, AI ethical risks

6. මිනිසාගේ පාලනය අහිමි වීමේ අවදානම

ඉහළ මට්ටමේ AI තීරණ තනිව ගන්නා හැකියාවක් ඇති නිසා මිනිසාගේ පාලනය අඩුවේ.
වැරදි ක්‍රියාකාරකම් සහ අනතුරු සිදුවීමේ අවදානමක් පවතී.

SEO Keywords: AI පාලන අවදානම්, AI safety Sinhala

නිගමනය

AI හි අවදානම් සහ අවාසි සලකා බලමින්:

• නිවැරදි නීතිමය සැලසුම්
• නෛතික මාර්ගෝපදේශ
• මිනිස් පාලනය

අවශ්‍ය වේ. එවිට AI ව්‍යාපාරික, සමාජීය සහ තාක්ෂණික වශයෙන් ආරක්ෂිත ලෙස භාවිතා කළ හැක.

SEO Keywords (Summary): AI අවදානම්, AI අවාසි, කෘත්‍රිම බුද්ධියේ අනතුරු, AI ethical issues, AI privacy risks

නිගමනය

AI (කෘත්‍රිම බුද්ධිය) යනු නව යුගයක ආරම්භයයි. නිවැරදි ලෙස භාවිතා කළහොත්, AI මඟින් මිනිසාගේ ජීවිතය වඩාත් පහසු, වේගවත් සහ කාර්යක්ෂම කරයි.

*AI පිළිබඳ දැනුම අදම ලබාගන්න – එය අනාගතයේ ඔබේ ශක්තියයි.