🧩 API Ի՞նչ է — Լավագույն Ուղեցույց Սկսնակների և Փորձագետների Համար (2026)

Ներածություն

Թվային աշխարհում տեխնոլոգիաներն ավելի արագ են զարգանում, և ծրագրերը պետք է կարողանան միմյանց հետ հաղորդակցվել, տվյալներ փոխանակել և միասին աշխատել։ Ահա այստեղ է, որ խաղի մեջ է մտնում API-ն։ Եթե ցանկանում եք հասկանալ՝ API ինչ է, ինչ դեր ունի ժամանակակից ծրագրավորման մեջ և ինչպես է այն օգնում բիզնեսներին, ծրագրավորողներին ու կայքերի սեփականատերերին՝ այս հոդվածը ձեզ համար է։

API Ի՞նչ է

API (Application Programming Interface)–ը հատուկ միջավայր կամ «կամուրջ» է, որը թույլ է տալիս, որ երկու տարբեր ծրագրեր կամ սերվերներ միմյանց հետ խոսեն, տեղեկություն փոխանակեն և կատարեն ավտոմատացված գործողություններ։

Պարզորեն ասած՝ API-ն հրահանգների և կանոնների հավաքածու է, որը սահմանում է, թե ինչպես ծրագրերը կարող են համագործակցել։

👉 Օրինակ: Երբ ձեր կայքը վերցնում է եղանակի կանխատեսումը այլ ծառայությունից, այն դա անում է API-ի միջոցով։

Ինչու է API-ն կարևոր

API-ները դարձել են ժամանակակից ինտերնետի հիմնասյուներից մեկը։ Առանց API-ների, մենք չէինք կարողանա ունենալ:

• Առցանց վճարումներ
• Սոցիալական մեդիայի ինտեգրացիաներ
• Քարտեզներ կայքերում
• Մոբայլ հավելվածների և սերվերի կապ
• Արհեստական բանականության ինտեգրում

API-ները թույլ են տալիս ստեղծել ավելի արագ, ճկուն և խելացի թվային լուծումներ։

Ինչպես է աշխատում API-ն

API-ի աշխատանքը կարելի է պատկերացնել ռեստորանի մատուցողի օրինակով:

• Դուք պատվեր եք տալիս → (հարցում / Request)
• Մատուցողը փոխանցում է խոհանոց → (API)
• Խոհանոցը պատրաստում է ուտելիքը → (Server)
• Մատուցողը բերում է արդյունքը → (Response)

API-ն յուրաքանչյուր հարցման համար տալիս է կոնկրետ պատասխան, օգտագործելով նախապես սահմանված կանոններ և տվյալների ձևաչափեր։

API-ների տեսակները

API-ները բաժանվում են մի քանի կատեգորիաների՝ կախված հասանելիությունից, կառուցվածքից կամ կիրառությունից։

Public (Բաց API)

Public API-ները հասանելի են բոլոր ծրագրավորողների և կազմակերպությունների համար, առանց հատուկ մուտքի սահմանափակումների:
Այս տեսակի API-ները թույլ են տալիս՝

• Ստեղծել նոր հավելվածներ և վեբ ծառայություններ՝ արագ ինտեգրացիայով
• Օգտագործել հանրային տվյալներ և սոցիալական մեդիայի տվյալների հոսքեր
• Ընդլայնել ծառայությունների հնարավորությունները և ինտեգրվել երրորդ կողմի հավելվածների հետ

Օրինակներ:
OpenWeatherMap API — եղանակի կանխատեսման տվյալների տրամադրում
Twitter API — սոցիալական մեդիայի տվյալների ինտեգրացիա
Instagram API — լուսանկարների և հրապարակումների տվյալների հասանելիություն

Private (Մասնավոր API)

Private API-ները նախատեսված են միայն կազմակերպության ներսում օգտագործման համար և ապահովում են տվյալների անվտանգ փոխանակում:
Դրանք սովորաբար օգտագործվում են ներքին համակարգերի և ծառայությունների համար՝

• Ներքին տվյալների մուտք և կառավարում
• Կորպորատիվ բիզնես գործընթացների ավտոմատացում
• Անվտանգ կապեր և վերահսկվող մուտքի մակարդակներ

Օրինակներ:
Բանկային ներքին ծառայությունների API
Կազմակերպության ներքին տվյալների կառավարում

Partner API (Գործընկերային API)

Partner API-ները հասանելի են միայն հատուկ գործընկերների համար և սովորաբար պահանջում են պայմանագրային համաձայնություն:
Դրանք նախատեսված են բիզնես գործընկերությունների և մասնագիտական ինտեգրացիաների համար, ինչպես օրինակ՝

• Տվյալների վերահսկվող փոխանակում գործընկեր կազմակերպությունների հետ
• Անվտանգ մուտք և պայմանագրային սահմանափակումներ
• Օգտագործման ճկունություն՝ հատուկ կարիքների համար

Օրինակներ:
Ավիաընկերությունների և հյուրանոցների ամրագրումների API-ներ
Գործընկերային առևտրի պլատֆորմներ

REST API

REST API-ները հիմնված են HTTP մեթոդների վրա (GET, POST, PUT, DELETE) և սովորաբար օգտագործում են JSON ձևաչափ:
Դրանք հանդիսանում են ամենատարածված API ձևաչափը՝

• Արագ և պարզ ինտեգրացիա վեբ և մոբայլ հավելվածների հետ
• Պահպանվում է ստանդարտ URI և մեթոդների կառուցվածքը
• Հարմար է հանրային և մասնավոր ծառայությունների համար

Օրինակներ:
Twitter API, GitHub API, ամպային ծառայությունների ինտեգրացիա

SOAP API

SOAP API-ները օգտագործում են XML ձևաչափ և ապահովում են վերահաստատված տվյալների անվտանգ փոխանակում:
Սրանք հատկապես հարմար են բարդ և կորպորատիվ համակարգերի համար, որտեղ կարևոր է տվյալների ամբողջականությունը:

Օրինակներ:
Բանկային ներքին համակարգեր
Ապահովագրական ծառայությունների ինտեգրացիա

GraphQL API

GraphQL API-ները թույլ են տալիս հաճախորդին ընտրել հստակ այն տվյալները, որոնք անհրաժեշտ են, նվազեցնելով ավելորդ տվյալների փոխանցումը և բարելավելով արդյունավետությունը:

• Արագ և ճկուն հարցումներ
• Նվազեցնում է Bandwidth օգտագործումը
• Հեշտ ինտեգրվում է տարբեր հարթակների հետ՝ Web, Mobile և Cloud

Օրինակներ:
GitHub API, մեծ տվյալների հարթակներ, վեբ հավելվածներ

API-ի առավելությունները

✔️ Ավելի արագ զարգացում

Ծրագրավորողները չեն ստեղծում ամեն ինչ զրոյից։

✔️ Ճկունություն և մասշտաբում

Հեշտ ինտեգրում նոր ծառայությունների հետ։

✔️ Ավտոմատացում և արդյունավետություն

Գործողությունները աշխատում են առանց մարդու միջամտության։

✔️ Անվտանգ տվյալների փոխանակում

API-ները ունեն հաստատված կանոններ՝ անվտանգ կապ ապահովելու համար։

Որտեղ են օգտագործվում API-ները

• 🌦️ Եղանակի տվյալների ստացում
• 💳 Վճարային համակարգեր (IDram, Stripe, PayPal)
• 📱 Սոցցանցերի ինտեգրում (Facebook, Instagram)
• 📍 Քարտեզներ և լոկացիայի ցուցադրում
• 🤖 Արհեստական բանականության ծառայություններ
• 🛒 Էլեկտրոնային առևտրի համակարգեր

API-ն առկա է գրեթե բոլոր թվային լուծումների հիմքում, որտեղ կատարվում է տվյալների փոխանակում։

Օրինակ API հարցման և պատասխանի

Հարցում (Request):

GET https://api.example.com/products

Պատասխան (Response):

{
  "products": [
    { "id": 1, "name": "Laptop", "price": 350000 },
    { "id": 2, "name": "Phone", "price": 120000 }
  ]
}

Ինչ է պետք իմանալ API օգտագործելու համար

• Հասկանալ HTTP մեթոդները (GET, POST, PUT, DELETE)
• JSON կամ XML տվյալների ձևաչափերը
• Auth (Token, API Key, OAuth)
• Սերվերների և endpoints-ի տրամաբանություն

gRPC և ժամանակակից Web API-ներ

Ներածություն

Թվային աշխարհում, որտեղ ծառայությունները հաճախ միմյանց հետ հաղորդակցվում են բարձր արագությամբ, gRPC-ն հանդիսանում է զարմանալի արդյունավետ և ժամանակակից լուծում։ Այն ստեղծվել է Google-ի կողմից և նախատեսված է միկրոսերվիսների, Web API-ների և մեծածավալ համակարգերի համար։

gRPC Ի՞նչ է

gRPC (gRPC Remote Procedure Calls)-ը հենված է HTTP/2 և Protocol Buffers տեխնոլոգիաների վրա։ Այն թույլ է տալիս տվյալների փոխանցում արագ, արդյունավետ և կոմպակտ ձևաչափով։

Հիմնական առանձնահատկությունները

• Բազմալեզու աջակցություն (C#, Java, Python, Go և այլն)
• Միջսերվիսային հաղորդակցման բարձր արագություն
• Stream-ավորման աջակցություն՝ մեկակողմ կամ երկկողմ հաղորդակցման համար
• Բարձր անվտանգություն՝ TLS և Authentication մեխանիզմներով

gRPC-ի առավելությունները REST API-ի նկատմամբ

• Արագություն — տվյալները փոխանցվում են բինար ձևաչափով, ոչ թե տեքստային JSON
• Պարզ և կանխատեսելի հաղորդակցություն — .proto ֆայլերի միջոցով սահմանվում են բոլոր ծառայություններն ու հաղորդագրությունները
• Stream աջակցություն — տվյալների շարունակական կամ երկկողմ հաղորդակցություն
• Ծրագրավորման հարմարություն — ավտոմատ կոդ գեներացում և պարզ ինտեգրացիա

gRPC-ի կիրառություններ

• Միկրոսերվիսների համակարգեր՝ բարձր արագության կարիքով
• Խաղային հավելվածներ և իրական ժամանակի լուծումներ
• Ֆինանսական և բանկային համակարգեր՝ մեծ ծավալի գործարքների համար
• IoT և ինտերնետին միացված սարքեր

gRPC անվտանգության առանձնահատկություններ

• TLS օգտագործում՝ հաղորդակցությունների գաղտնագրման համար
• Authentication և Authorization՝ Token կամ OAuth մեխանիզմներով
• Ներքին ռեսուրսների մուտքի սահմանափակում՝ ըստ դերերի

Web API vs Web Service

Web API

Web API-ները թույլ են տալիս ծրագրերին միմյանց հետ հաղորդակցվել HTTP/HTTPS միջոցով և տրամադրում են տվյալների փոխանակման պարզ և արագ մեթոդներ։ Օգտագործվում է հաճախ JSON կամ XML տվյալների փոխանակման համար, և թույլ է տալիս ինտեգրվել վեբ հավելվածների, մոբայլ հավելվածների և երրորդ կողմի ծառայությունների հետ։

Օրինակներ: REST API, GraphQL API, gRPC API

Web Service

Web Service-ները ավելի ավանդական համակարգեր են, որոնք նախատեսված են մեծածավալ, անվտանգության բարձր մակարդակով համակարգերի համար։ Այն պահանջում է խիստ ստանդարտացված հաղորդակցություն (SOAP) և հաճախ օգտագործվում է կորպորատիվ կամ բանկային միջավայրերում։

Օրինակներ: SOAP Web Services, Enterprise Service Bus (ESB)

Ինչու Web API-ն ավելի հարմար է ժամանակակից հավելվածների համար

• Արագ և ճկուն ինտեգրացիա
• JSON/GraphQL աջակցություն՝ Web և Mobile հավելվածների համար
• Բարձր մատչելիություն երրորդ կողմի ծրագրավորողների համար
• Անվտանգ և վերահսկելի մուտք՝ Token, OAuth կամ API Key մեխանիզմներով

Եզրակացություն

API-ների ճիշտ ընտրությունը և արդյունավետ օգտագործումը կարող է մեծապես բարելավել հավելվածների ինտեգրացիան, տվյալների անվտանգությունը և գործառնական արագությունը։