Ներածություն

Ժամանակակից ծրագրային մշակման, DevOps մշակույթի և ամպային տեխնոլոգիաների արագ զարգացման պայմաններում Docker–ը դարձել է այն գործիքը, որը ամբողջովին փոխեց հավելվածների ստեղծման, փաթեթավորման, տեղափոխման և տեղակայման տրամաբանությունը։

Այս հոդվածը միանշանակ լավագույն ամփոփումն է նրան, թե Docker ինչ է, ինչպես է աշխատում, ինչու է այն դարձել աշխարհի IT ոլորտի ստանդարտը, և ինչպես այն կարող է արդյունավետ կերպով օգտագործվել Հայաստանի տեխնոլոգիական շուկայում։

Docker ինչ է (ընդհանուր բացատրություն)

Docker-ը բաց կոդով կոնտեյներային հարթակ է, որը թույլ է տալիս ծրագրեր ստեղծել, փաթեթավորել և գործարկել անկախ օպերացիոն համակարգից և միջավայրից։

Docker-ի հիմնական գաղափարն այն է, որ հավելվածի աշխատանքային ամբողջ միջավայրը (կոդ, գրադարաններ, dependencies, կոնֆիգուրացիա) փակվում է մեկ թեթև կոնտեյների մեջ։

Այնպես որ՝

• զարգացնողի համակարգում
• թեստային սերվերում
• արտադրական միջավայրում
• կամ ամպում

ծրագիրը միշտ նույն ձևով է աշխատելու։

Ինչ է կոնտեյները (Container)

Կոնտեյները lightweight, մեկուսացված միջավայր է, որը գործում է օպերացիոն համակարգի kernel-ի վրա, սակայն չի պահանջում ամբողջական օպերացիոն համակարգ ունենալու անհրաժեշտություն (ինչը պահանջում են Virtual Machine-ները)։

Կոնտեյների առավելությունները՝

• Արագ գործարկում (մի քանի վայրկյան)
• Շատ քիչ RAM / CPU ծախս
• Լիարժեք մեկուսացում
• Կայունություն տարբեր միջավայրերի միջև
• Դյուրին տեղափոխում (portable architecture)

Docker-ի հիմնական մասերը (Component-ներ)

1. Docker Engine

Հիմնական շարժիչն է, որը կառավարում է image-ները, կոնտեյներները և ցանցային ռեսուրսները։

2. Docker Image

Image-ը կոնտեյների անհեռուն փոփոխվող կաղապարն է։
Այն պահում է՝

• base OS layer
• հավելված
• գրադարաններ
• կոնֆիգուրացիոն ֆայլեր

Օրինակ official image-ներ՝

• python:3.10
• nginx:latest
• mysql:8

3. Docker Container

Image-ի կենդանի և աշխատող օրինակն է։

4. Dockerfile

Ֆայլ, որտեղ գրված են image ստեղծելու հրահանգները։

Օրինակ՝ FROM node:18 WORKDIR /app COPY package.json . RUN npm install COPY . . CMD ["npm", "start"]

5. Docker Hub

Համաշխարհային հանրային պահեստարան, որտեղ հասանելի են հազարավոր պաշտոնական և երրորդ կողմի Docker image-ներ։
Ուզում եք արագ օգտագործել Nginx, MySQL, Python կամ ցանկացած այլ ծառայություն՝ պարզապես բեռնում եք այն Docker Hub-ից։

6. Docker Compose

Գործիք, որը թույլ է տալիս միաժամանակ կառավարել բազմաթիվ կոնտեյներներ։
Օգտագործվում է microservices նախագծերում, որտեղ կան մի քանի փոխկապակցված ծառայություններ՝ database, backend, frontend և այլն։

Ինչու է Docker-ը հեղափոխություն ծրագրավորողների համար

1. “Works on my machine” խնդիրն այլևս չկա

Docker-ը ապահովում է 100% նույն միջավայրը ցանկացած համակարգում։
Ինչպես զարգացնողի լാപտոպում, այնպես էլ սերվերում։

2. Արագ deployment

Կոնտեյները կարող է գործարկվել մի քանի վայրկյանի ընթացքում, առանց բարդ setup-ի։

3. Մասշտաբավորում (Scaling)

Միկրոսերվիսային ճարտարապետությունում Docker-ը դարձել է արդյունաբերական ստանդարտ։

4. Սերվերային ծախսերի նվազում

Քանի որ կոնտեյներները շատ ավելի թեթև են վիրտուալ մեքենաներից (VM)։

5. Հարմար DevOps ավտոմատացում

CI/CD pipeline-ները գրեթե միշտ հիմնված են Docker-ի վրա՝ ապահովելով ամբողջական automation։

Docker-ի առավելությունները Հայաստանի շուկայում

Հայաստանում IT ոլորտը կայուն աճում է, և Docker-ի կիրառումը դարձել է պարտադիր շատ կազմակերպությունների համար, այդ թվում՝

• Startup-ներ
• Software development ընկերություններ
• Cloud-based նախագծեր
• Data science / AI թիմեր
• Սերվերային ենթակառուցվածքների ընկերություններ

Docker-ի առավելությունները հայաստանյան շուկայում՝

✔ Արժեքի նվազում — ծառայությունները աշխատում են շատ քիչ ռեսուրսներով
✔ Արագ զարգացում — թիմերի համագործակցության լուրջ բարելավում
✔ DevOps ավտոմատացման արագացում
✔ Հեշտ տեղափոխում հայկական և միջազգային cloud ծառայությունների միջև

Ինչպես է Docker-ը աշխատում (մեխանիզմի խորքային բացատրություն)

Docker-ը հիմնված է Linux kernel-ի namespaces և cgroups տեխնոլոգիաների վրա, որոնք ապահովում են մեկուսացում և ռեսուրսների կառավարում։

Namespaces՝

• PID – process isolation
• NET – network isolation
• IPC – message queue isolation
• UTS – hostname isolation
• MNT – filesystem isolation

Այս մեխանիզմները ապահովում են, որ յուրաքանչյուր կոնտեյներ աշխատի իր սեփական «փոքր» աշխարհում։

Cgroups՝

Կարգավորում են կոնտեյների համար թույլատրված ռեսուրսները՝

• CPU
• RAM
• IO

Սա թույլ է տալիս կոնտեյներին լինել թեթև, արագ և անվտանգ՝ առանց ամբողջական վիրտուալ մեքենա գործարկելու։

Docker-ի գործնական օգտագործում

1. Hello World կոնտեյներ

docker run hello-world

Քայլ 3 — Ստեղծել ձեր առաջին image-ը

Dockerfile գրելով և build կատարելով՝

docker build -t myapp .

Քայլ 4 — Գործարկել կոնտեյները docker run -p 8000:8000 myapp

Docker-ի օգտագործման ոլորտներ

Docker-ը լայնորեն կիրառվում է՝

• Web development
• Microservices architecture
• Data Science և Machine Learning pipelines
• Cloud deployment
• Automation & DevOps
• Խոշոր բիզնեսների IT ենթակառուցվածքներ

Docker և Kubernetes

Docker կոնտեյները մասշտաբելու և մեծ համակարգեր կառավարելու համար օգտագործվում է Kubernetes-ը, որը համարվում է աշխարհում ամենահզոր container orchestrator-ը։

Docker + Kubernetes =

• Բարձր հասանելիություն (High Availability)
• Ավտոմատ ռեսուրսների կառավարում
• Անընդհատ deployment (Rolling updates)
• Enterprise մակարդակի ճկունություն

Եզրափակում

Docker-ը հզոր և ժամանակակից գործիք է, որը փոխեց ծրագրերի զարգացման, թեստավորման և տեղակայման աշխարհը։
Այն արագ, թեթև, անվտանգ և լիարժեք ավտոմատացման հնարավորություն տրամադրող հարթակ է։

Հայաստանում՝ սկսած startup-ներից մինչև միջազգային IT ընկերություններ, Docker-ի օգտագործումը դարձել է տեխնոլոգիական պարտադիր ստանդարտ։

Եթե ցանկանում եք ստեղծել արագ, մասշտաբվող և կայուն հավելվածներ, ապա Docker-ը անփոխարինելի ընտրություն է։

Բաժին — Docker Desktop տեղադրում Windows-ում

Ներածություն

Այս բաժինը քայլ առ քայլ ցույց կտա ինչպես տեղադրել և կարգավորել Docker Desktop-ը Windows 10/11 համակարգերի վրա՝ օգտագործելով WSL 2 (Windows Subsystem for Linux v2) բեյկենդը։
Docker Desktop-ը Windows-ում լավագույնս աշխատում է WSL 2-ի հետ՝ ապահովելով Linux կոնտեյների սահուն գործարկում և գործիքների ինտեգրացիա։

Docker Documentation

Արդյունավետ նախապայմաններ (Prerequisites)

Windows տարբերակ

Լավ փորձը ապահովում են Windows 11 կամ Windows 10 (նվազագույն շինվածք/Build պահանջները՝ տես Microsoft WSL փաստաթղթերում).
Microsoft Learn

Վիրտուալացման միացման միտքը

Որոնք օգտաշատ են՝ BIOS/UEFI-ում Virtualization / VT-x / SVM պետք է միացված լինի։

WSL 2

Docker Desktop կիրառվելու համար սովորաբար խորհուրդ է տրվում օգտագործել WSL 2 (ոչ WSL 1): անհրաժեշտ է WSL 2 տեղադրել և տեղադրել ձեր նախընտրելի Linux դիստրիբյուտը (օր. Ubuntu):
Microsoft Learn

Ամենապատշաճ իրավունքներ

Տեղադրման (Installer) ժամանակ պահանջվում է ** ադմինիստրատիվ իրավունք** (Run as Administrator)։

Քայլ առ քայլ տեղադրում (Recommended WSL 2 + Docker Desktop workflow)

Քայլ A — Ստուգել Windows վարկածը և վիրտուալացման հնարավորությունը

PowerShell (Admin) կամ Command Prompt-ում (Win + X → Windows PowerShell (Admin)) հրամանի միջոցով ստուգեք Windows Build-ը և virtualization կարգավիճակը։

systeminfo | findstr /i "OS Name OS Version Hyper-V"

(Եթե virtualization-ը անջատված է՝ մուտքեք BIOS/UEFI և միացրեք VT-x/AMD-V)

• Քայլ B — Տեղադրել WSL 2 (առավել արագ տարբերակ)

Մոդուլային նոր Windows-երում կարող եք օգտագործել մեկ հրաման՝ WSL և անհրաժեշտ բաղադրիչները ինստալացնելու համար (Admin PowerShell):

• Եթե պետք է ձեռքով՝ ակտիվացրեք անհրաժեշտ ֆիչերները և տեղադրեք WSL 2 kernel-ը (վերապատրաստման և ձեռնարկների համար՝ Microsoft-ի պաշտոնական ուղեցույցը)։

• Հաստատեք WSL 2 որպես ԴԵՖՈԼՏ (Admin PowerShell):

*Տեղադրեք Linux դիստրիբյուտ (օր. Ubuntu) ՝ Microsoft Store-ով կամ wsl --install -d Ubuntu հրամանով։

Քայլ C — Ստանալ և տեղադրել Docker Desktop

Բեռնեք Docker Desktop for Windows պաշտոնական կայքից (դուք կարող եք ներբեռնել .msi կամ .exe տեղադրիչը)։
Docker Documentation

Աշխատեք տեղադրիչը՝ որպես ադմինիստրատոր (Run as Administrator):
Ընտրեք այն կոնֆիգուրացիան, որը թույլատրում է օգտագործել WSL 2 որպես backend (Installer-ը սովորաբար առաջարկում է ընտրություն)։

Վերջացնելուց հետո, միացրեք և լոգինվեցե՛ Docker Desktop (եթե ունեք Docker ID, առաջարկվում է լոգին լինել, սակայն տեղադրման համար պարտադիր չէ)։

Քայլ D — Կարգավորել WSL ինտեգրացիան (Docker Desktop settings)

• Բացեք Docker Desktop → Settings → General → համոզվեք, որ Use the WSL 2 based engine նշված է։
• Settings → Resources → WSL Integration → Enable ինտեգրացիան այն դիստրիբյուտների համար, որոնք ուզում եք օգտագործել (օր. Ubuntu)։
  Docker Documentation

Քայլ E — Վերագործարկում և փորձարկում

Ստուգեք, որ Docker Engine-ը աշխատում է՝ PowerShell կամ WSL ներսում (Ubuntu bash):

docker version
docker run hello-world

*Եթե hello-world հաջողությամբ վազեց՝ տեղադրումն ամբողջացված է։

Տարբերություններ Windows Home vs Pro և Virtualization գեղամասեր

• Windows Home (ամենամոդեռն Home builds) այժմ կարող է աշխատել Docker Desktop-ով WSL 2-ի միջոցով առանց Hyper-V անջատելու, ի տարբերություն παλαιότερων պահանջների; սակայն անհրաժեշտ է WSL 2 աջակցությունը և virtualization միացված լինել։
  Microsoft Learn

• Windows Pro / Enterprise կարող են օգտագործել Hyper-V կամ Windows Hypervisor Platform՝ երբեմն հնարավոր է համատեղ աշխատել VBox/VMware-ի հետ (ավելի հազվադեպ՝ պահանջվում են լրացուցիչ կարգավորումներ):
  Docker Documentation

Կարգավորումներ՝ ռեսուրսների (Resources) համար՝ արտադրական և տեղական զոհաբերման հավասարակշռում

• Docker Desktop → Settings → Resources → CPU / Memory / Swap / Disk image location
• Ստանդարտ development- համար առաջարկվում է՝ 2-4 CPU, 4-8GB RAM, կախված ծրագրից։
• Ծրագրերը, DB-երը կամ ծանր build-երը կարող են պահանջել ավելի մեծ ռեսուրսներ։

Ընդհանուր խնդիրներ և արագ լուծումներ (Troubleshooting)

1. Docker չի սկսում — "WSL 2 backend not running"

• Ստուգեք wsl -l -v հրամամբ, որ ձեր դիստրոն աշխատում է WSL2 ձևաչափով։
  Microsoft Learn

2. Ֆայլերի մատչելիության խնդիրներ (slow IO)

• Երբ նախագծի ֆայլերը գտնվում են Windows ֆայլային համակարգում (C:\...), խորհուրդ է տրվում աշխատել WSL ֆայլային համակարգում (/home/...) կամ օգտագործել bind mounts խելամիտ կերպով։

3. VirtualBox կամ այլ VM conflict

• Համադրեք Windows Hypervisor Platform և VirtualBox պահանջներ կամ օգտագործեք WSL2-only workflow։
  Docker Documentation

4. Անվտանգության զգուշացումներ

• Տեստային և արտադրական միջավայրերում պահեք Docker Desktop-ը նորացված։ Կրիտիկական խոցելիություններ կարող են ազդել Docker Desktop-ի վրա։
  TechRadar

Docker Daemon (Docker ծառայության սիրտը)

Docker Daemon-ը (dockerd) է այն պրոցեսը, որը աշխատում է համակարգում և ** կառավարում է բոլոր Docker օբյեկտները**՝ ներառյալ կոնտեյներները, image-ները, վոլյումները և ցանցերը։ Այն պատասխանատու է Docker Engine-ի հիմնական ֆունկցիոնալության համար և ընդունում է հրամաններ Docker CLI-ից կամ API-ից։

Docker Daemon-ի հիմնական առաքելությունները՝

• Կոնտեյներների կառավարում – ստեղծում, գործարկում, կանգնեցում և ջնջում կոնտեյներներ։
• Image-ների կառավարում – բեռնում Docker Hub-ից, պահպանում տեղական համակարգում, ստեղծում նոր image-ներ։
• Ռեսուրսների վերահսկում – օգտագործում է Linux kernel-ի cgroups և namespaces՝ CPU, RAM, I/O, ցանցային ռեսուրսները պատշաճ վերահսկելու համար։
• API ծառայություն – տրամադրում է RESTful API, որը թույլ է տալիս ավտոմատացնել և ինտեգրվել տարբեր DevOps գործիքների հետ։

Docker Daemon-ի հիմնական առավելությունները

1. Անընդհատ հասանելիություն
   Daemon-ը աշխատում է ֆոնում և ապահովում է, որ կոնտեյներները կարող են գործարկվել ցանկացած պահի առանց նորից սկսել Docker CLI-ը։

2. Ավտոմատացում և DevOps ինտեգրացիա
   CI/CD հոսքեր օգտագործում են Docker Daemon-ը կոնտեյներների ավտոմատ ստեղծման և մոնիթորինգի համար։

3. Համակարգային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարում
   Docker Daemon-ը վերահսկում է համակարգի ռեսուրսները, թույլ է տալիս միաժամանակ գործարկել բազմաթիվ կոնտեյներներ առանց կոնֆլիկտների։

Docker Daemon և Docker CLI կապը

• CLI (docker հրամանները) → ուղարկում է հրամանները Daemon-ին
• Daemon → իրականացնում է կոնտեյներների, image-ների և ռեսուրսների կառավարումը

Այս մոտեցումը ապահովում է բարձր արդյունավետություն, անվտանգության և ավտոմատացման լիարժեքություն։

Եզրակացություն

Docker Daemon-ը Docker համակարգի սիրտն է, առանց որի հնարավոր չէր լինի արդյունավետ կառավարել կոնտեյներները և image-ները։ Եթե ցանկանում եք ստեղծել ծրագրեր, որոնք անվտանգ, մասշտաբվող և ավտոմատացված են, Docker Daemon-ի հասկացությունը և ճիշտ կառավարումը պարտադիր է։

Docker-runc և դրա նշանակությունը

Docker-runc-ը Docker կոնտեյների հիմնարար բաղադրիչներից է, որը պատասխանատու է կոնտեյների իրական կատարումն ու գործարկումը: Այն հանդիսանում է CLI գործիք, որը աշխատում է Docker Engine-ի հետ՝ թույլ տալով կոնտեյներների հստակ և անվտանգ սկզբնական ստեղծում և իրականացում:

Աշխատանքի մեխանիզմը

• Docker Engine-ը ստեղծում է կոնտեյների կոնֆիգուրացիան՝ օգտագործելով Docker Image-ը։
• Docker-runc-ը ստանում է այս կոնֆիգուրացիան և ստեղծում իրական կոնտեյներ՝ օգտագործելով Linux kernel-ի namespaces և cgroups տեխնոլոգիաները:
  • Namespaces ապահովում են մեկուսացում տարբեր ռեսուրսների համար՝ process, network, IPC, UTS, MNT։
  • Cgroups սահմանում են կոնտեյների համար CPU, RAM և IO ռեսուրսների առավելագույն օգտագործումը։

Docker-runc-ի կարևորությունը

• Security — յուրաքանչյուր կոնտեյներ գործում է մեկուսացված միջավայրում, նվազեցնելով անվտանգության ռիսկեր:

• Performance — թեթև և արագ կոնտեյներների գործարկում առանց լրացուցիչ VM;

• Portability — նույն կոնտեյները կարող է գործարկել տարբեր միջավայրերում՝ տեղական, սերվերային կամ ամպային:

• Docker-runc-ը հիմք է կազմում Docker-ի container runtime-ի համար:

• Այն աջակցում է OCI (Open Container Initiative) ստանդարտներին, ապահովելով համատեղելիություն բոլոր հիմնական կոնտեյներային միջավայրերի հետ:

• Գործարկումից հետո runc-ը թույլ է տալիս ստանալ կոնտեյների logs, metrics և state՝ հեշտացնելով DevOps և CI/CD workflow-ները:

Docker Versions և դրանց նշանակությունը

Docker-ն ունի մի քանի տարբերակ, որոնք նախատեսված են տարբեր օգտագործման դեպքերի համար։ Ընդհանուր առմամբ, դրանք բաժանվում են հետևյալ խմբերի։

1. Docker Engine (Community & Enterprise)

• Docker Engine Community (CE)
  • Փոքր և միջին նախագծերի համար
  • Բաց կոդով, արագ թարմացումներ և համայնքային աջակցություն
  • Հեշտ տեղադրում Linux, Windows և macOS վրա
• Docker Engine Enterprise (EE)
  • Բիզնես մակարդակի նախագծերի համար
  • Լիարժեք աջակցություն, ստաբիլ API, անվտանգության երկարաժամկետ patches
  • Enterprise IT միջավայրերի համապատասխանություն

2. Docker Desktop

• Ստեղծված է Windows և macOS համակարգերի համար
• Կոմպլեքս tooling DevOps և տեղական ανάπτυքի համար
• Աջակցում է WSL 2 (Windows), HyperKit (macOS) և Docker CLI / Compose integration
• Լավ լուծում microservices և cloud deployment workflow-ների համար

3. Docker Compose

• Multi-container նախագծերի կառավարում
• YAML ֆայլերով կոնֆիգուրացիայի աջակցություն
• Հեշտացնում է local development և CI/CD pipeline-ների ինտեգրացիան

4. Docker Hub և Docker Registry

• Օֆիցիալ և մասնավոր Docker image-ների պահեստարաններ
• Հեշտացնում են տարբեր նախագծերի համար նույնական կոնտեյներների վերաօգտագործումը

Ինչու է կարևոր տարբերակների կառավարումը

• Թարմացված և համատեղելի Docker version-ները ապահովում են վստահելիություն և անվտանգություն
• Ընդունված է օգտագործել LTS (Long-Term Support) թողարկումներ բիզնես նախագծերում
• Առաջարկվում է DevOps workflow-ներում օգտագործել վերջին stable release՝ ապահովելու ավտոմատ թեստավորում և continuous integration

Համակարգչային հրամաններ (CLI)՝ տեղադրվելուց հետո օգտակար ստուգումների և կարգավորումների համար

# Ստուգել Docker-ի տարբերակը
docker --version

# Hello-world կոնտեյներ
docker run hello-world

# Ցուցադրել աշխատող կոնտեյները
docker ps

# Ցուցադրել բոլոր կոնտեյները (թույլատրում է նաեւ կանգնած կոնտեյներները)
docker ps -a

# Docker image-ների ցուցակ
docker images

Security Best Practices

• Վերանափոխեք Docker Desktop-ը երբ թողարկվում են թարմացումներ (security patches): դա կանխում է հայտնի CVE-ների չարիքաշունչ ազդեցությունը։
  TechRadar

• Մի ՄՏԱՔ ձեր պրոդուկցիոն Docker Engine-ի համար գաղտնաբառերով, սեկյուր ֆայլերի անպաշտպան մոնտաժով։

• Օգտագործեք non-root users կոնտեյներում, եւ նաեւ օգտագործեք Docker Content Trust / image signing երբ հնարավոր է։

Ավելացուցիչ ռեսուրսներ (պետք է ավելացնես հոդվածում՝ առավել սերտ ու վստահելի աղբյուրներ)

• Docker official docs — Docker Desktop for Windows և WSL 2 integration
• Microsoft — Install WSL և WSL 2 ուղեցույցներ (WSL1/WSL2 պահանջներ)
• Docker Desktop FAQs — ընդհանուր խնդիրներ և համատեղելիություններ
• Հաղորդումներ ու advisories անվտանգության վերաբերյալ (Timed security alerts)

Եզրակացություն

Տեղադրելով Docker Desktop-ը WSL 2-ով Windows համակարգում՝ դուք ստանում եք՝ արագ, վստահելի և բարեփոխված զարգացմամբ աշխատելու միջավայր, որը համատեղելի է ինչպես տեղական զարգացման, այնպես էլ ամպային CI/CD հոսքերի հետ։

Հիշեցում՝ պահեք WSL 2 և Docker Desktop-ը թարմացված և ապահով՝ հետևելով պաշտոնական հրահանգներին և անվտանգության advisories-ին։